TR-IBE day 2019
– met joris luyendijk –

Op 3 oktober 2019 was het zover: TR-IBE day. Ik knijp mezelf nog af en toe om te checken of ik het niet toch allemaal heb gedroomd. Wat wás het een geweldige dag! Een dag die klopte.

  • Placeholder
  • Placeholder
  • Placeholder
  • Placeholder

In deze terugblik deel ik niet alleen foto’s en verhaal van de dag. Ik neem je ook graag mee in mijn gedachten NA TR-IBE day.

Image

door het oog van de antropoloog


Tijdens mijn studie antropologie leerde ik het belangrijkste en meest waardevolle ooit. Ik leerde om naar iets vreemds kijken als door de ogen van een insider en naar iets gewoons als door de ogen van een buitenstaander.

Wat een onwaarschijnlijk waardevolle manier van naar de wereld en jezelf kijken. Een bron van inzicht, juist in dat wat meestal onzichtbaar blijft!

Toch spraken antropologen eigenlijk altijd klein over zichzelf, schijnbaar overpowered door sociologen, psychologen en journalisten.

In de afgelopen jaren stapten een aantal antropologen uit de schaduw, onder wie Joris Luyendijk. Hij liet zien: antropoloog zijn, dat is iets om trots op te zijn. Het is dan ook niet voor niets dat ik juist hém uitnodigde om te spreken tijdens de allereerste TR-IBE day.

Image

Joris verdiepte zich jarenlang in de Arabische wereld. En later in de wereld van politiek en natuurlijk in de bankenwereld in Londen. Hij schreef er prachtige boeken over, die je écht op een andere manier laten kijken. Hij kan dat als geen ander. Inmiddels heeft hij zijn aandacht verplaatst naar hier, naar de wereld waarin jij, ik en hijzelf dagelijks rondlopen. En hoe hij het doet, doet hij het. Maar wéér lukt het hem – wat mij betreft op een indringender manier dan ooit tevoren – om mensen te laten zien wat ze (nog) niet zien.

Het is het verhaal van de zeven vinkjes.


De zeven vinkjes

We gaan even terug naar een paar jaar geleden, als Joris Luyendijk zich iets afvraagt.

“Hoe groot is de kans dat je Joris Luyendijk bent? In Nederland: 1 op 17 miljoen. Dat is niet zo groot. Hoe groot is dan de kans dat je de eigenschappen van Joris Luyendijk bezit?”

Joris vermoedde dat die kans best groot was. Want eerlijk is eerlijk: er zijn best veel mensen zoals hij: man, blank, hetero, hoogopgeleid (gymnasium en universiteit), algemeen beschaafd Nederlands sprekend en met ouders uit een hogere sociale klasse. Kijk maar eens om je heen. Onze koning, nagenoeg alle politieke leiders, televisiepersoonlijkheden, bekende wetenschappers, bestuurders van grote bedrijven… allemaal mensen met zeven (of zes, als het vrouwen zijn) vinkjes.

Een grote groep dus? De meerderheid? Niets is minder waar!

De kans dat je alle zeven kenmerken van Joris Luyendijk ook kunt aanvinken, is niet meer dan 1 of 2 procent. Als je dat weet, is het toch wel bijzonder dat zoveel van die ‘zeven-vinkjes-mensen’ sleutelposities in onze maatschappij bekleden. Dat zij (als elitaire minderheid) bepalen wat er moet gebeuren voor en met de grote – overigens zeer diverse – meerderheid, die ze vervolgens minderheden noemen. Mensen die ze niet kennen én eigenlijk niet echt begrijpen. En op wie ze – nog veel erger – in veel gevallen zelfs neerkijken.

Image

De empathische bubbel

Joris’ verhaal laat het bestaan van een empathische bubbel zien. In je empathische bubbel zitten de mensen zitten met wie je je omringt, van wie je houdt, die je goed kent en wiens drijfveren je heel goed snapt. Het is makkelijk om begrip op te brengen voor hun wereldbeeld en gedrag. Al was het maar omdat die waarschijnlijk erg lijken op die van jou.

Soort zoekt soort.

Dat is geen kwaaiigheid of desinteresse in de ander. Niet per se althans. Het is een onbewuste menselijke neiging, gedreven door de aantrekkingskracht van herkenning. Wat het óók is, is een manier om – opnieuw vooral onbewust – mensen uit te sluiten. Mensen die niet in jouw bubbel zitten. Die niet ‘dezelfde taal’ spreken. Als jij deel uitmaakt van de elite, ken je de ‘codes’ die bepalen of je wel of niet op een sleutelpositie terechtkomt.

Ken je die codes niet? Dan begrijpen ze je eigenlijk niet. ‘Je best doen’ of ‘je invechten’ is lang niet altijd voldoende om de uitsluitingsmechanismes van de empathische bubbel te omzeilen. Je wordt niet écht gezien, je bestaan en potentie ontkend.


Onbewust


Wat voor mij de kern van het verhaal van de zeven vinkjes is, is dat er veel onbewust is. Joris maakt – door als een échte antropoloog voortdurend te wisselen van perspectief, van binnen naar buiten en terug – ons bewust van onze onbewuste overtuigingen en processen, regels en codes. Dat bewustzijn is belangrijk, want het geeft ons een keuze. En daarmee regie.

Tijdens TR-IBE day vertelde ik de aanwezigen over het Deense bedrijf ReD Associates. Dit bedrijf gebruikt sociale wetenschappen – zoals antropologie – om bedrijven te adviseren. “Especially for companies whose success depends on their sensibility and responsiveness to the experiences, the concerns, the lives – in short, the worlds – of their customers.” ReD laat zien hoe cruciaal het is om – als je een mens wilt begrijpen – zijn of haar wereld ook te begrijpen. En juist dát blijft vaak onzichtbaar, want is onbewust. Een mens maakt onlosmakelijk deel uit van de wereld die hij met anderen (lees: in zijn empathische bubbel) heeft gecreëerd. We zijn ons er niet bewust van, want die wereld is er altijd. Hij is doorspekt met overtuigingen, processen, regels en codes. Neem het koffietentje op de hoek. We zijn ons pas bewust van de altijd geldende regel ‘de laatste sluit achteraan in de rij’ als iemand zich niet aan doe regel houdt.

Bij het creëren van bewustzijn komen antropologen, zoals Joris, dus goed bij van pas.


herkenbaar

Terwijl ik naar Joris zat te luisteren, hoorde en voelde ik om me heen de herkenning. Bij iedereen. Ongeacht wie je bent en wat je verhaal is, we herkennen het kennelijk allemaal.

Of je nu uitsluiting – of gebrek aan aansluiting – hebt ervaren vanwege je geloof, omdat je geen kinderen hebt, omdat je ‘maar MAVO deed’ of omdat je vrouw bent en dus vast geen serieuze ondernemer. Omdat je jong bent – of juist oud – te serieus, te meegaand, te intellectueel, te praktisch, te luidruchtig of te stil. Misschien maak je spelfouten, hou je van housemuziek of rij je in de verkeerde auto. Misschien leid je groot bedrijf en voel je je kwetsbaarder dan je durft te laten zien. Of wil je eigenlijk liever meedoen met de Ramadan dan dineren en dronken worden met potentiële business partners maar vrees je dat je juist die ene deal misloopt of de volgende keer niet meer mee mag doen.

Het is toch allemaal wat. Dit is dus hoe de wereld werkt. Je zou er bijna somber van worden. Bijna. Want er is hoop.

Image

er is hoop 😉

Na TR-IBE day ontstond er bij mij een belangrijk inzicht, dat ik graag met je deel. Namelijk: president-directeur worden bij ABN-Amro (of premier, of TV-anker), je moet het überhaupt maar willen.

Bij TR-IBE day waren veel ondernemers en ondernemende mensen. En er zijn in onze maatschappij sowieso steeds meer ondernemers. Joris Luyendijk zei daar ook iets over, toen hij vertelde wat hij van TR-IBE day vond: “Ondernemers zijn een beetje een lastige groep in de theorie van de zeven vinkjes” en “Wat een bijzondere groep mensen bij elkaar.” Ik denk dat ik begrijp waar hij op doelt.

Alle negentig mensen in de zaal – hoe verschillend onderling ook – delen iets met elkaar. Namelijk dat ze mij, of Native Branding, hebben leren kennen. Het zijn ondernemende, kritisch-nieuwsgierige, openminded, creatieve mensen die ervoor kiezen om hun eigen pad te ontdekken en volgen. Wat álle klanten van TR-IBU zullen bevestigen is dat – als je dát doet – er een groep mensen om je heen ontstaat die jou aantrekkelijk vindt om wie je bent en wat je doet. Jouw eigen ‘tribe’, met je eigen empathische bubbel.

Dat eigen pad ontdekken en #doenwatklopt is spannend, kwetsbaar en uitdagend. Maar geeft onwaarschijnlijk veel regie, zelfvertrouwen, energie, kracht, initiatief, creativiteit en verbinding. En juist die laatste dingen zorgen ervoor dat je die baan als president-directeur niet meer nodig hebt om impact te maken in de wereld. Je vindt jouw eigen, unieke manier om dat te doen.

Image

Nieuw leiderschap


Je neemt feitelijk leiderschap over je eigen leven. En daarin ligt volgens mij dé kans.

Kijk. We leven in een wereld waarin we (nog) redelijk veel te maken hebben met oude instituties. Gebaseerd op oude principes en denkbeelden, en vertaald in oude systemen en organisaties. Dit zijn instituties die overigens formeel nog steeds heel veel te vertellen hebben over de wereld waarin wij leven, maar die aan vertrouwen, draagvlak en feitelijk ook aan macht inboeten. Politieke partijen, omroepen, vakbonden, maar ook banken, scholen, nieuwsmedia en corporates. Typische zeven vinkjes organisaties.

Maar eerlijk? De publieke opinie wordt al jaren niet meer (volledig) bepaald door deze instituties en hun oude werkwijzen. Feitelijk is het veel democratischer geworden – even los van of dát altijd goed is. Hoe invloedrijk je bent, wordt in toenemende mate bepaald door hoe goed je ideeën zijn, hoe sterk je verbaal bent, hoe handig je sociaal bent, of je begrijpt hoe nieuwe media werken en je écht mensen aan je kunt verbinden.

Daardoor hebben influencers op social media veel groter bereik dan TV-ankers, geeft een groep jonge docenten in het basisonderwijs de vakbonden het nakijken, bepalen boeren mede het beleid van de provincie, leiden scholieren de klimaatdebatten en maken start-up ondernemers vele malen meer impact op de wereld dan bestaande maatschappelijke organisaties.

Allemaal mensen die niet zeven vinkjes hebben. Maar wél een grote mate van zelfbewustzijn en een enorme drive. Allemaal mensen zoals jij en ik.


De wereld van ‘one best way’

Betekent dit dan dat deze mensen geen last hebben van uitsluiting of gebrek aan aansluiting? Natuurlijk niet! Ook ondernemers hebben te maken met het idee dat ze moeten voldoen aan vinkjes. Niet zo gek: ons wordt dagelijks verteld dat er één manier is waarop het hoort en werkt. Of dat nu gaat over je manier van werken, je marketing of je beoogde omzet en winst.

Ik heb dat ervaren toen ik een opleiding volgde waarin ik leerde dat ik – om succesvol te zijn als ondernemer – verder bij mezelf vandaan moest gaan. Ik kan dat nog steeds ervaren als ik rondkijk tijdens een bijeenkomst van ondernemers met een hoop bla bla en ik voel dat zij mij niet serieus nemen. Ik betrap me op de vraag (die ik ook regelmatig van anderen krijg) of TR-IBE day wel voldoende geld heeft opgeleverd, terwijl resultaat in zoveel meer valuta is uit te drukken dan in euro’s.

Zucht.

Maar het mooie is: als je weet wie je zelf bent en wat jouw verhaal is en daar ook écht voor gaat staan, pareer je die buitenwereld vele malen makkelijker.

Én: er gebeurt nog iets anders…


Jouw verhaal, jouw aantrekkingskracht

Tijdens TR-IBE day werd als goede suggestie gegeven dat leiders in zeven vinkjes organisaties hun persoonlijke verhaal zouden moeten gaan delen. Omdat dat verhaal, ook – of misschien wel juist – daar waar het schuurt, een ingang geeft om te praten over uitsluiting en onzekerheid. En dat vanuit daar verbinding ontstaat.

Een geweldig idee! Omdat het niet alleen zorgt voor verbinding, maar ook voor de mogelijkheid om je te verplaatsen in iemand die op het eerste gezicht anders lijkt. Omdat je dan ontdekt dat je misschien op de klassieke vinkjes niet overeenkomt, maar op hele andere thema’s veel met elkaar gemeen hebt. Een mens is veel meer dan zeven vinkjes (of een archetype, for that matter).

Voor ondernemers in het bijzonder is het extra waardevol om hun eigen, unieke verhaal te kennen en vertellen. Opvallen als ondernemer is een goed iets, als je dat doet op een manier die klopt. Juist jouw verhaal bepaalt hoe makkelijk je je verplaatst in een ander, en die ander zich in jou.

Het bepaalt jouw aantrekkingskracht.

Waar Adidas een adviesbureau nodig had om te begrijpen dat sport voor de massa veel meer is dan prestaties verbeteren, sta je als kleine ondernemer zó dicht bij de belevingswereld van jouw ideale klant dat je dat niet nodig hebt. Jij kent als geen ander zijn of haar zorgen, dromen, angsten en verlangens.

Dat zie je zodra je als antropoloog naar je eigen merk kijkt.


Daarom: exciting news!


En precies daarom ben ik superenthousiast over wat er bij TR-IBU de komende maanden gaat gebeuren. Ik deed op 3 oktober de pre-launch van…

de Native Brand academy!

De grote lancering daarvan laat nog even op zich wachten. Dus even geduld nog. Maar ik beloof je alvast dat het gaaf wordt. Dé manier voor iedere ondernemer om te werken aan #eenmerkdatklopt. Omdat ik dus geloof dat de impact daarvan op de wereld groot is. En oké, om die reden geef ik je alvast een kijkje…

Meer informatie over de Native Brand academy vind je op www.nativebrandacademy.nl.


partners van TR-IBE day

Zonder goede vrienden is het leven minder leuk. Deze bijzondere ondernemers zijn partner van TR-IBE day en ambassadeurs van #doenwatklopt.

Image